جهله هرمزگان؛ تلاقی خنکای آب و نوای موسیقی در سفالینه‌ای که تنها دو استادکار دارد
جهله ظرف سفالی کروی‌شکلی که روزگاری آب آشامیدنی را خنک نگه می‌داشت و امروز به‌عنوان سازی کوبه‌ای در موسیقی جنوب ایران نواخته می‌شود؛ دانشی که ساخت آن اکنون تنها نزد دو نفر در شهوار میناب باقی مانده است.
جهله ظرف سفالی کروی‌شکلی است که روزگاری نقشی حیاتی در زندگی ساحل‌نشینان جنوب ایفا می‌کرد. شکل هندسی کروی کامل این ظرف مانع از تماس مستقیم کف آن با زمین داغ شده و در نتیجه انتقال حرارت هدایتی را به حداقل می‌رساند. هم‌زمان، منافذ بسیار ریز خاک رس پخته‌شده امکان خروج تدریجی رطوبت و خنک‌سازی محتوای داخلی را از طریق سازوکار سرمایش تبخیری فراهم می‌کردند.
زنان هرمزگانی در سنتی دیرینه این کوزه‌های سنگین آب را با مهارتی شگفت‌انگیز بر روی سر قرار داده و با استفاده از لچک (حلقه پارچه‌ای سنتی) مسافت‌های طولانی را از چاه‌ها تا منازل طی می‌کردند.
با ورود لوله‌کشی و یخچال به منازل، جهله کارکرد اصلی خود را از دست نداد بلکه به قلب موسیقی بومی جنوب هجرت کرد. نوازندگان با زدن کف دست بر دهانه جهله و ضربه انگشتان بر دیواره آن، رزونانس شبیه به ساز هلم‌هولتز ایجاد کرده و صدای بوم بم و تک زیر را در هم‌نوازی با جفتی و عود طنین‌انداز می‌کنند.
امروزه دانش ساخت اصیل این شاهکار سفالین تنها نزد دو استادکار کهنسال در روستای شهوار میناب باقی مانده است. حفاظت فوری و آموزش این هنر به جوانان، رسالت بنیادین انجمن میراث‌داران فرهنگ هرمزگان است.
📷 عکاس: عبدالحسین رضوانی (@visit_hormozgan)