تأیید رسمی اعتباربخشی «انجمن میراث داران فرهنگ هرمزگان» نزد کمیته میراث ناملموس یونسکو (NGO-90644)
در پی ارزیابی‌های جامع بین‌المللی، دبیرخانه کنوانسیون ۲۰۰۳ یونسکو اعتباربخشی رسمی انجمن میراث‌داران فرهنگ هرمزگان را به عنوان سازمان غیردولتی مشورتی کمیته بین‌دولتی پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس تأیید کرد.
در پی بررسی‌های دقیق و کارشناسانه دبیرخانه کنوانسیون ۲۰۰۳ یونسکو (کنوانسیون پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس)، درخواست رسمی «انجمن میراث‌داران فرهنگ هرمزگان» با کد شناسایی بین‌المللی NGO-90644 به عنوان سازمان غیردولتی واجد شرایط جهت ارائه خدمات مشورتی به کمیته بین‌دولتی پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس یونسکو مورد پذیرش و تأیید قطعی قرار گرفت. این رویداد تاریخی، نقطه عطفی در دیپلماسی فرهنگی جنوب ایران، شناساندن گنجینه‌های هویتی خلیج فارس و تقویت مشارکت جوامع محلی در مجامع جهانی میراث زنده به شمار می‌آید.
اعتباربخشی سازمان‌های غیردولتی نزد یونسکو بر اساس ماده ۹ کنوانسیون ۲۰۰۳ و مفاد مندرج در رهنمودهای اجرایی آن صورت می‌پذیرد. بر این اساس، سازمان‌هایی که دارای صلاحیت‌های اثبات‌شده علمی، سوابق مستمر میدانی و تعامل ساختاریافته با حاملان و مجریان بومی میراث فرهنگی ناملموس باشند، به عنوان بازوی مشورتی معتمد یونسکو برگزیده می‌شوند تا در ارزیابی پرونده‌های ثبت جهانی، پایش وضعیت پایداری عناصر ثبتی و تدوین برنامه‌های پاسداری مشارکت فعال داشته باشند.
## مسیر دشوار اعتبارسنجی و ارزیابی شایستگی‌های تخصصی
فرایند اعتبارسنجی بین‌المللی این انجمن بر پایه بررسی همه‌جانبه اسناد ثبتی رسمی، ساختار حقوقی، شفافیت عملکردی و کارنامه اقدامات میدانی در استان هرمزگان رقم خورد. انجمن میراث‌داران فرهنگ هرمزگان که در تاریخ ۶ اسفند ۱۳۹۶ (۲۵ فوریه ۲۰۱۸) با شماره ابلاغ رسمی ۱۶۰۷ و شناسه ملی ۱۴۰۰۷۴۴۴۷۸۶ در قالب یک نهاد مردم‌نهاد تخصصی تأسیس گردید، در طول سال‌های فعالیت خود توانست پیوندی ناگسستنی میان پژوهش‌های دانشگاهی و بدنه اجتماعی جوامع محلی برقرار نماید.
دبیرخانه یونسکو در روند ارزیابی پرونده NGO-90644، سوابق مستند انجمن را در گستره وسیعی از حوزه‌های پنج‌گانه کنوانسیون ۲۰۰۳ از جمله سنت‌ها و بیانات شفاهی، هنرهای اجرایی، آیین‌های جمعی و رویدادهای آیینی، دانش‌ها و مهارت‌های سنتی دریانوردی و ساخت لنج، و مهارت‌های دستی صنایع بومی مورد موشکافی قرار داد. احراز صلاحیت علمی کادر تخصصی انجمن به مدیریت سرکار خانم دکتر طاهره رضایی (زبان‌شناس و پژوهشگر ارشد گویش‌های در معرض خطر خلیج فارس و برنده گرنت بین‌المللی EMKP موزه بریتانیا برای مستندنگاری جهله‌سازی) از مؤلفه‌های کلیدی در صدور این تأییدیه رسمی در ۲۵ آوریل ۲۰۲۵ بوده است.
## ارکان مأموریت و وظایف مشورتی در چارچوب کنوانسیون ۲۰۰۳ یونسکو
اعتباربخشی نزد کمیته بین‌دولتی یونسکو، افق‌های نوینی را برای فعالیت‌های تخصصی میراث ناملموس در کرانه‌ها و جزایر جنوبی ایران می‌گشاید. وظایف اصلی انجمن در این جایگاه مشورتی شامل محورهای زیر است:
۱. **مشارکت در ارزیابی نامزدی‌های ثبت بین‌المللی**: بررسی تخصصی پرونده‌های پیشنهادی کشورها برای فهرست میراث نیازمند پاسداری فوری، فهرست معرف میراث فرهنگی ناملموس بشریت و ثبت برنامه‌ها، پروژه‌ها و فعالیت‌های پاسداری برتر (ماده ۱۸).
۲. **ارائه مشاوره‌های راهبردی به کمیته بین‌دولتی**: مشارکت فعال در نشست‌های سالانه مجمع عمومی و کمیته بین‌دولتی یونسکو، تدوین بیانیه‌های تخصصی پیرامون چالش‌های نوظهور نظیر تأثیرات تغییرات اقلیمی بر معیشت‌های ساحلی و گردشگری پایدار.
۳. **تسهیل همکاری‌های بین‌المللی و منطقه‌ای**: ایجاد شبکه‌های تبادل تجربه میان سازمان‌های غیردولتی خاورمیانه، آسیای غربی و حوزه اقیانوس هند با تمرکز بر میراث مشترک دریانوردی کهن جاده ابریشم دریایی.
۴. **پایش میدانی و ارزیابی تأثیر برنامه‌های پاسداری**: سنجش میزان رضایت و درگیری مستقیم جوامع بومی، زنان صنعتگر و سالخوردگان حامل سنت‌ها در اجرای طرح‌های فرهنگی با رعایت اصل «رضایت آگاهانه و آزادانه قبلی» (FPIC).
## کانون‌های تمرکز میراث زنده در کرانه‌ها و جزایر هرمزگان
استان هرمزگان با برخورداری از بیش از ۱۰۰۰ کیلومتر نوار ساحلی، ۱۴ جزیره استراتژیک و تنوع زیستی-فرهنگی کم‌نظیر، یکی از غنی‌ترین خاستگاه‌های میراث ناملموس در غرب آسیا به شمار می‌رود. فعالیت‌های میدانی انجمن بر چند قلمرو بنیادین متمرکز است:
- **دانش سنتی لنج‌سازی و دریانوردی خلیج فارس**: این شاهکار ثبت‌شده در فهرست نیازمند پاسداری فوری یونسکو (۲۰۱۱)، دربرگیرنده مهارت‌های مهندسی بومی بدون نقشه کاغذی، دانش نجوم دریایی، پیش‌بینی شرایط جوی، ساخت بدنه چوبی با چوب‌های مقاوم ساج و کنار، و ترانه‌ها و آواهای کار دریانوردان (نغمه‌های شروه و نِیم) است. انجمن در تلاش است با راه‌اندازی کارگاه‌های نسل‌به‌نسل، مانع از گسست ارتباط جوانان با کارگاه‌های ساخت سنتی (گَلگَه) در بندر لنگه، لافت و قشم شود.
- **سفالگری باستانی جهله (Jahla Pottery)**: هنر هزاران ساله ساخت کوزه‌های کروی مدور برای نگهداری آب خنک در روستای شهوار میناب، نمادی از نبوغ بومی در سازگاری با اقلیم گرم و مرطوب جنوب است. پروژه‌های پژوهشی ثبت سه‌بعدی و ثبت بیانات زبانی وابسته به جهله گامی بلند در نجات‌بخشی این هنر است.
- **آیین‌ها، موسیقی و بازی‌های بومی ساحلی**: احیای بازی‌های سنتی دریانوردان (نظیر دارکلا، هفت‌سنگ ساحلی)، آیین‌های پیوند با دریا و برگزاری دوره‌ای فستیوال‌های مردمی در محلات تاریخی نظیر ساحل خواجه عطا بندرعباس.
علاقه‌مندان به مشاهده موقعیت جغرافیایی و پیشینه مراکز میراثی می‌توانند به [نقشه تعاملی میراث زنده هرمزگان](/fa/map) مراجعه فرمایند.
## مستندنگاری علمی و گرنت بین‌المللی موزه بریتانیا (EMKP)
یکی از درخشان‌ترین الگوهای موفق پژوهشی انجمن در سطح جهانی، اجرای پروژه مستندنگاری جامع هنر سنتی «جهله‌سازی» در روستای شهوار میناب تحت حمایت برنامه بین‌المللی دانش‌های مادی در معرض خطر (EMKP) موزه بریتانیا در سال ۲۰۲۳ است. جهله نه تنها یک دست‌سازه سفالین، بلکه تجسم عینی دانش بومی در ترمودینامیک سنتی، اکولوژی خاک رس و زبان‌شناسی فرهنگی است.
در این طرح پژوهشی، مراحل استخراج خاک رس از بسترهای رودخانه‌ای میناب، آماده‌سازی گل با افزودن ماسه‌های بادی، چرخ‌کاری سنتی با پا، شکل‌دهی کروی بدون قالب، کوره‌چینی و پخت هیزمی با استفاده از چوب‌های هرس‌شده نخل به صورت دقیق و با کیفیت سینمایی ثبت و ضبط گردید. افزون بر این، اصطلاحات گویشی کهن مینابی مرتبط با ابزارها و مراحل پخت، همراه با آواهای کار سفالگران کهنسال به صورت صوتی و متنی آوانگاری شد تا در آرشیوهای متن‌باز جهانی در دسترس پژوهشگران و نسل‌های آینده قرار گیرد.
## چرخه شش‌مرحله‌ای عملیات پاسداری در هرمزگان
انجمن میراث‌داران فرهنگ هرمزگان مأموریت‌های خود را در قالب یک چرخه عملیاتی نظام‌مند ۶ مرحله‌ای تعریف نموده است:
۱. **شناسایی و احصای عناصر میراثی (Identification)**: شناسایی میدانی سنت‌ها، فنون، دانش‌ها و خرده‌فرهنگ‌های در معرض فراموشی در روستاها و بنادر دورافتاده با اتکا به روایتگری پیران و حاملان اصیل.
۲. **مستندنگاری علمی و رقومی‌سازی (Documentation & Digitization)**: ثبت دیداری-شنیداری با کیفیت بالا، پیاده‌سازی متون زبان‌شناختی، نقشه‌برداری صوتی و ایجاد آرشیوهای رقومی پایدار و امن.
۳. **انتقال نسلی و آموزش بومی (Transmission & Capacity Building)**: برگزاری کارگاه‌های انتقال مهارت از استادکاران کهنسال به نوجوانان و جوانان در بستر خانوادگی و کارگاهی سنتی.
۴. **پاسداری حقوقی و سیاست‌گذاری حمایتی (Legal & Advisory Safeguarding)**: تدوین پیش‌نویس‌های حقوقی جهت حمایت از حقوق مالکیت فکری حاملان سنت‌ها، جلوگیری از تجاری‌سازی مخرب و پیگیری تدوین پرونده‌های ثبتی ملی و بین‌المللی.
۵. **احیا، پویایی و آگاهی‌افزایی عمومی (Revitalization & Public Awareness)**: ترویج احترام به تنوع فرهنگی از طریق برگزاری جشنواره‌های مردمی، نمایشگاه‌های بومی، تولید محتوای چندرسانه‌ای و ارتقای شأن اجتماعی هنرمندان محلی.
۶. **پایش ادواری و ارزیابی پایداری (Periodic Monitoring & Sustainability)**: سنجش مستمر سلامت انتقال عناصر در جامعه محلی و اصلاح راهبردهای اجرایی بر اساس بازخوردهای دریاپذیرفته از تشکل‌های مردمی.
برای مطالعه بیشتر پیرامون ابعاد گردشگری و فرهنگی استان، به صفحه [میراث فرهنگی و گردشگری](/fa/heritage-tourism) مراجعه نمایید و گزارش مصور [سواحل کم‌نظیر هرمزگان](/fa/news/south-means-hormozgans-remarkable-coastlines-to-me) را مطالعه فرمایید.
## چشم‌انداز همکاری‌های آینده و تعهد جامعه‌محور
کسب اعتبار رسمی بین‌المللی از یونسکو نه یک مقصد نهایی، بلکه آغازی برای تعهداتی سنگین‌تر در عرصه صیانت از هویت ساحل‌نشینان جنوب است. انجمن میراث‌داران فرهنگ هرمزگان از تمامی استادکاران سنتی، هنرمندان، پژوهشگران دانشگاهی، معلمان بومی و فعالان مدنی دعوت می‌کند تا با پیوستن به کارگروه‌های تخصصی انجمن، در تدوین پرونده‌های ثبتی و طرح‌های جامع پاسداری سهیم شوند.
صیانت از میراث ناملموس، پاسداری از کرامت انسانی، احترام به طبیعت شکننده خلیج فارس و پیونددهنده زنجیره تمدنی گذشته به نسل‌های آینده است. دسترسی به نسخه رسمی اعتبارنامه در سامانه جهانی یونسکو از طریق پایگاه اطلاع‌رسانی کنوانسیون ۲۰۰۳ امکان‌پذیر است.